"Collector કે revenue officer સામે courtમાં case કરવો છે. સીધો suit file થઈ શકે?" આ સવાલ Ahmedabad અને Gandhinagarમાં land revenue, land acquisition, tender અને government contractના disputeમાં વારંવાર આવે છે. જવાબ: મોટા ભાગના કિસ્સામાં નહીં. Code of Civil Procedure, 1908ની Section 80 કહે છે કે Government અથવા public officer સામે suit file કરતાં પહેલાં બે મહિનાની written notice આપવી પડે. આ guide એ notice શું છે, કોને અને કેવી રીતે આપવી, અને શું exceptions છે તે સમજાવે છે.
આ એક educational framework છે, કોઈ ચોક્કસ disputeની strategy નથી. Notice draft કરવી, correct authority પસંદ કરવી અને limitation ગણવી એ દરેક caseના facts પર આધાર રાખે છે.
1. Section 80 કોને apply થાય છે?
Section 79 મુજબ Government સામેના suitમાં defendant તરીકે State Governmentના caseમાં "State" નામ લખવાનું હોય છે - દા.ત. Gujarat સામે હોય તો "State of Gujarat". Section 80(1) પછી bar મૂકે છે: Government અથવા public officer સામે, એ officerએ official capacityમાં કર્યું હોય એવું કહેવાતું act અંગે, notice deliver કર્યા પછી બે મહિના પૂરા થાય ત્યાં સુધી suit institute થઈ શકતો નથી. [1]
બે શબ્દો ધ્યાનમાં રાખો: "public officer" અને "purporting to be done in official capacity". Officerની personal કૃત્ય માટે આ notice જરૂરી નથી; official act તરીકે દાવો કરાય તો જ Section 80 લાગે. Revenue entry, acquisition award, લેખામાં officerનો order - આ બધાં official-capacity acts છે.
2. Notice કોને અને શું લખીને આપવી?
Section 80(1) exact delivery point નક્કી કરે છે. State Government સામે (J&K સિવાય) notice Secretary to that Government અથવા districtના Collectorને deliver કરવી કે એમની officeમાં leave કરવી પડે. Central Government સામે Secretary to that Government; railwayનો case હોય તો General Managerને. Public officer સામે હોય તો એ officerને જ deliver કરવી કે એની officeમાં leave કરવી પડે. [1]
Noticeમાં ત્રણ વસ્તુ લખવી ફરજિયાત છે: (1) cause of action - શું થયું અને કેમ claim છે; (2) plaintiffનું name, description અને place of residence; (3) કયો relief માગો છો. અને જ્યારે suit file થાય ત્યારે plaintમાં જાહેર કરવું પડે કે આવી notice deliver/leave કરવામાં આવી છે. આ plaint-requirement ઘણી વાર ભૂલાય છે અને maintainabilityનો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે. [1]
3. બે મહિનાની રાહ - mandatory છે
Supreme Courtએ Bihari Chowdhary v. State of Bihar (1984)માં clear કર્યું: plaintiffsએ notice આપી હતી, પણ બે મહિના પૂરા થાય એ પહેલાં suit file કર્યો. Trial courtથી Supreme Court સુધી suit not maintainable ઠર્યો. Courtએ sectionનો object સમજાવ્યો: Governmentને claim examine કરવાની, legal advice લેવાની અને જો claim just હોય તો litigation વગર settle કરવાની તક મળે, જેથી public time અને public money બચે. Language clear હોવાથી hardship છતાં mandate implement કરવું જ પડે. [3]
એટલે "notice આપી જ છે, હવે waiting formality છે" એવો વિચાર ખોટો છે. Two-month period notice deliver/leave થયા પછી ગણાય છે, અને એ પૂરા થાય એ પહેલાંનો suit ખરાબ થઈ શકે.
4. Urgent caseમાં છૂટ - Section 80(2)
દરેક case બે મહિના રાહ જોઈ શકે એવો નથી. Demolition threat, dispossession, અથવા એવી સ્થિતિ કે જેમાં immediate relief જોઈએ, ત્યાં Section 80(2) મુજબ Courtની leave સાથે notice વગર suit institute થઈ શકે. પણ બે conditions છે: (1) Court Government/public officerને relief અંગે reasonable opportunity of showing cause આપ્યા વગર કોઈ relief - interim પણ નહીં - grant ન કરે; (2) Court સંતોષ પામે કે ખરેખર urgent/immediate relief જોઈતું નથી, તો plaint return કરીને notice પછી fresh presentation કરવા કહી શકે. [1]
એટલે Section 80(2) એ notice skip કરવાનો shortcut નથી; leave માગવી પડે છે અને urgency justify કરવી પડે છે.
5. Noticeમાં નાની ભૂલ - suit fail નથી થતો
Section 80(3) ન્યાયની બાજુ રાખે છે: noticeમાં error/defect હોવાથી suit dismiss ન થાય, જો (a) plaintiffનું name, description અને residence એવી રીતે આપ્યું હોય કે authority personને identify કરી શકે અને notice correct officeમાં પહોંચી હોય, અને (b) cause of action અને relief substantially indicate થયા હોય. [1]
Supreme Courtનું Raghunath Dass v. Union of India (1969) એ આ philosophyનો ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. Notice proprietorએ પોતાની firmના trade nameમાં મોકલી હતી - "for M/s. Raghunath Dass Mulkhraj" એમ sign કરીને. High Courtએ notice invalid ગણી. Supreme Courtએ ઊંધું કર્યું: noticeનો object Government/public officerને claim reconsider કરવાની તક આપવાનો છે; Section 80 "ignorant and illiterate persons સામે boobytrap" તરીકે વાપરવા માટે નથી. Notice આખી વાંચવી પડે, common senseથી - proprietorએ sign કરેલું clear હતું, એટલે notice valid. [2]
Lesson બંને બાજુના છે: hyper-technical objectionથી notice નહીં ખોટાય, પણ substantially complete notice લખવી જ જોઈએ - cause of action અસ્પષ્ટ રહે કે relief જ દેખાય નહીં, તો Section 80(3) પણ બચાવી શકે નહીં.
6. Section 80 શું નથી
- Stay નથી: notice આપવાથી government action automatically અટકતું નથી. Protection જોઈએ તો courtમાં interim relief માગવું પડે.
- Permission નથી: Governmentનો જવાબ આવે કે ન આવે, બે મહિના પછી suit file કરી શકાય. Silence એ acceptance નથી.
- Writ petition માટે નથી: Section 80 "suit" વિશે બોલે છે. High Courtમાં Article 226 હેઠળની writ petition એ civil suit નથી, અને એ remedy અલગ track પર ચાલે છે. કયો route યોગ્ય છે એ case-specific છે.
- Limitationમાં notice-period exclude થાય: Limitation Act, 1963ની Section 15(2) મુજબ, જે suit માટે કાયદા હેઠળ notice આપવી પડે, તેની limitation ગણતી વખતે notice period exclude કરવાનો રહે છે. Supreme Courtએ Disha Constructions v. State of Goa (2011)માં નક્કી કર્યું: limitation periodની અંદર આપવામાં આવેલી Section 80 noticeનો બે મહિનાનો period mandatory રીતે exclude થાય; ફક્ત limitation પૂરી થયા પછી notice આપી હોય તો એ benefit ન મળે. પણ એટલે રાહ જોવાનું કારણ નથી - exclusion ફક્ત statutory notice period પૂરતો છે, વધારાની delay માટે નહીં. [4][5]
7. Practical checklist
- Defendant ઓળખો: State of Gujarat, Central Government, કે specific public officer - અને act official capacityનું છે કે personal. Wrong party = wasted notice.
- Correct office: State સામે Secretary to Government અથવા district Collector; officer સામે એ officerની office. Delivery proof (R.P.A.D. receipt / office stamp) જાળવો.
- Notice content: cause of action, plaintiffનું name-description-residence, અને relief - ત્રણેય સ્પષ્ટ લખો.
- Calendar: delivery dateથી બે મહિના ગણો; એ પહેલાં filing કરશો નહીં (Bihari Chowdhary).
- Plaint statement: suit file કરતી વખતે plaintમાં notice deliver થઈ હોવાનું statement લખવાનું ભૂલશો નહીં.
- Urgency હોય તો: Section 80(2) હેઠળ leave માગો અને urgency record પર લાવો - silence સાથે suit file કરવો જોખમી છે.
8. Bottom line
Government કે public officer સામે civil suit = પહેલાં written notice, પછી બે મહિનાની રાહ, પછી filing. આ procedure trap નથી, settlementનો દરવાજો છે - Supreme Courtના શબ્દોમાં, public time અને money બચાવવાનો. સાથે જ, notice ભૂલાવી કે વહેલો file કરી નાખવો એ એવી technical ભૂલ છે જે આખા caseને merit પર આવ્યા વગર જ પડી ભાંગે છે.
Sources and legal reading
Checked 18 October 2026. Statutory text is from the official India Code. All judgments were read in full from the sources below. This guide does not assess any specific dispute, limitation period or notice draft.
- Code of Civil Procedure, 1908, Sections 79-80, official India Code text: parties, two-month notice, contents, urgent-relief proviso and substantial-compliance rule.
- Raghunath Dass v. Union of India, Supreme Court, 26 July 1968, official SC text: object of notice, notice to be read as a whole with common sense, not a "boobytrap".
- Bihari Chowdhary v. State of Bihar, Supreme Court, 26 March 1984, (1984) 2 SCC 627: suit filed before the two-month period expires is not maintainable.
- Limitation Act, 1963, Section 15(2): the statutory notice period is excluded when computing limitation.
- M/s Disha Constructions v. State of Goa, Supreme Court, 9 December 2011, (2012) 1 SCC 690: the two-month Section 80 notice period given within limitation must be excluded under Section 15(2).